Wat een museumbezoek mij leerde over geschiedenis en de kracht van vrouwen
Daar sta ik dan, midden in een museum op Curaçao. Omringd door verhalen die in de kern niet de mijne zijn, maar die mij wel degelijk iets zeggen. Verhalen over Tambú en vooral over de vrouwen die een centrale rol speelden in deze historie.
Deze reis confronteerde me niet alleen met het verleden van een ander, maar ook met mijn plek daarin.
Terug op bekend terrein
Net een dag geleden aangekomen op Curaçao, word ik blij wakker en realiseer ik mij dat ik weer terug ben op dit mooie eiland. Deze keer ben ik er maar een paar dagen, wat overigens als ik erop terugkijk voelde alsof ik er veel langer ben geweest door de vele indrukken in een hele korte tijd.
De reden van mijn bezoek? ST/Art is betrokken bij de organisatie en programmering van de activiteiten bij Fort Amsterdam tijdens Dia di Emansipashon op dinsdag 1 juli, de dag van de emancipatie, ter herdenking van de afschaffing van de slavernij in 1863. Ik ben er om te ondersteunen waar nodig, maar vooral om dit moment samen met Saundra vanuit ST/Art en iedereen die zo hard heeft gewerkt aan de realisatie van het programma op deze dag, het samen mee te maken.
Voorafgaand aan dinsdag 1 juli ga ik samen met Saundra op pad. Dit zijn voor mij de fijnste momenten. Al rijdend en pratend brengen we elkaar weer op de hoogte van hoe het met ons gaat, en bespreken we alles wat met ST/Art te maken heeft.
Op deze manier voel ik me echt onderdeel van het dagelijkse leven op Curaçao. Ik geniet van de kleuren, de geuren, de zon, de zee, de tropische buien, het eten, maar vooral van de mensen die ik opnieuw ontmoet of voor het eerst leer kennen.
Een ontmoeting met Tambú
Zo brengen we op zondagmiddag een bezoek aan het Tambú Museum Shon Cola.
Stichting Kimina van Vernon Chatlein is er met de artiesten van de muziekvoorstelling E KOÍ TAMBU. Er vindt een bijzonder muzikaal samenzijn plaats op deze historische plek, vlak voor hun grote optreden op Fort Amsterdam op 1 juli.
Het museum is een essentieel onderdeel van de Afrikaanse cultuur en het erfgoed van Curaçao. Het is gewijd aan één van de meest waardevolle culturele uitingen van Curaçao: de Tambú. Het woord verwijst niet alleen naar de centrale trommel, maar ook naar een muzikaal genre waarin zang, slagwerk en dans samenkomen. De zang is veelal in het Papiaments, een Afro-Europese creoolse taal die al in de vroege 17e eeuw ontstond, en nauw verbonden is met slavernij. De collectie in het museum biedt een inkijk in de geschiedenis, rituelen, literatuur, onderdrukking én het verzet van de tambú.
Saundra en ik krijgen een indrukwekkende rondleiding van Indira Boelbaai, die later op 1 juli een award zal ontvangen voor haar bijdrage aan de Tambú cultuur. Ze vertelt niet alleen over het instrument, maar ook over de cultuur zelf die tot 1952 verboden was. Zo stond de kerk afwijzend tegenover de muziek: de ‘fatsoenlijke’ middenklasse werd geacht zich er ver van te houden, want de dans werd vanwege de bewegingen vanuit de heupen door de Europeanen als onzedelijk gezien. Onterecht natuurlijk omdat de dansers elkaar immers helemaal niet mogen aanraken. Daardoor werd jarenlang een essentieel deel van het Curaçaose erfgoed onderdrukt en niet erkend.
De kracht van vrouwen en verzet
Ook wordt duidelijk dat vrouwen in de Tambú cultuur een cruciale rol spelen. Ze zijn zowel zangeressen, danseressen, bespelen de percussie-instrumenten en zijn de dragers van de orale traditie, waarbij ze verhalen over de geschiedenis en het dagelijks leven doorgeven. Later lees ik over Sablika, één van de vrouwen die wordt genoemd in het lied “Rebeldia na Bandabou” en symbool staat voor vrouwelijke weerstand, verbonden met de opstand van 1795.
Tambú-bijeenkomsten zijn belangrijk voor de sociale cohesie binnen de gemeenschap, en vrouwen spelen een centrale rol in het organiseren en faciliteren van deze bijeenkomsten.
Kortom, vrouwen zijn onmisbaar in de Tambú cultuur, zowel als uitvoerenden, verhalenvertellers, als dragers van de traditie en als actieve leden van de gemeenschap.
Het ongemak erkennen
En terwijl ik op deze bijzondere plek ben en meegezogen word in de prachtige en aangrijpende verhalen die Indira ons vertelt, word ik me opeens bewust van mijn eigen witte huidskleur. Het is immers die witte huidskleur die op een negatieve wijze aan deze geschiedenis kleeft.
Ik voel dat het belangrijk is om hierbij stil te staan, om het ongemak, ook al is het niet mijn ongemak als persoon die ik nu ben, te voelen en te realiseren dat dat een feit is. Juist op Curaçao, met haar geschiedenis, is dat zo sterk voelbaar.
Al 25 jaar maak ik verhalen zichtbaar die anders over het hoofd worden gezien. Ze komen van creatives met een Afrikaanse diaspora- en multiculturele achtergrond. Eerst in samenwerking en voor andere organisaties, en nu samen met Saundra voor onze eigen stichting, ST/Art.
Toch heb ik me in de loop der jaren soms afgevraagd: mag ik deze plek innemen?
Mag ik als witte vrouw deze verhalen versterken en doorgeven? Ja, dat mag.
Niet om mijn eigen stem te laten horen, maar vanuit oprechte betrokkenheid door te luisteren en ruimte te maken, zodat deze verhalen een podium krijgen.
Een ervaring die blijft
Ik heb dit museumbezoek als een groot cadeau ervaren. Op deze middag kwam ik niet alleen meer over Tambú te weten, ik heb de Tambú cultuur mogen ervaren! Wat een verrijking!
Benieuwd naar wat we nog meer doen op Curaçao?
Lees dan ook onze blog: Wanneer je medeoprichter besluit naar Curaçao te vertrekken.
Wil je weten wat ST/Art voor jou of jouw organisatie kan betekenen?
Neem gerust contact met ons op via info@startprojects.nl
Geschreven door: Tessa van Lier
Foto: Base Caribbean & https://www.instagram.com/anaabolishondisklabitut/